Dúas bágoas por Máquina  
     
 
Premio Merlín de Literatura Infantil 1991
Edicións Xerais, Vigo, 1992
Merlín - Nº 31
ISBN: 84-7507-640-8
Nº de páxinas: 110
Formato: 13'5 x 19
13ª edición: Marzo 2008
 
     

Traducións  
     
 

Valenciano: Dues llàgrimes per Màquina (Edicions Bromera, Valencia, 1993)
Euskera: Bi malko Makinarengatik (Elkarlanean, Donostia, 1999)
Castelán: Dos lágrimas por Máquina (Anaya, Madrid, 2008)

 
     

Sinopse  
     
  Dúas bágoas por Máquina é unha historia realista e tenra que conta as relacións entre unha nena e o seu can. Ten como pano de fondo unha familia rural de hoxe, na que conviven avós, pais e fillos, con problemas actuais (un pai en paro, unha avoa que semella insoportable, un primeiro amor, un can que estorba...) Pretende ser unha defensa do mundo animal, ó través das diferentes situacións polas que pasa o can, malia as cales el segue fiel ata o incrible.  
     

A autora (Novembro 1992)  
     
  -Profe, ti es bruxa- díxome con bágoas nos ollos o meu alumno Marcos a finais do curso pasado. -Un coche acaba de matar ó Tobi-.

Eu, observando o desacougo do rapaz ó que só a vergonza perante os seus compañeiros lle impedía chorar, sentíame culpable de lle dar aquel final ó libro. A fin a Marcos debía o xermer de Dúas bágoas por Máquina. A el, que de maneira marabillosamente inxenua me ensinara ata que punto a actitude dun can pode conmover. Mirámonos atados por un mesmo nó na gorxa: Tobi desaparecera definitivamente. ¿Definitivamente? Non, sempre quedaría aquela historia que, en parte, lle pertence. Iso alivioume. ¿Por que puxen un final así? Porque entendín que o realismo que lle quería dar tiña que contar con momentos duros que hai que superar e que os nenos realmente viven moitas veces. O azar axiña se encargou de me da-la razón. No intre de facer este artigo, Marcos xa o ten superado.

Non é unha narración tráxica que manque. Tratei de que tivese momentos divertidos, tensos e emotivos que recordasen a vida mesma. Paréceme que un neno é quen de entender certas cousas sen necesidade de disfrazarllas. Nunha historia que pretende ser realista non hai por que ocultar situacións que de certo acontecen a cotío. Pensei que se algún neno soltaba unha bágoa en determinados momentos da lectura non o ía traumatizar; por un can tamén se pode chorar.

Como a vida mesma, con motivos tensos, emotivos e mesmo nostálxicos, algo de todo isto levo experimentado dende aquela noite do Merlín. Vivo en Lérez (Pontevedra), levo varios anos asistindo á cea dos Premios Xerais, polo que ese nove de novembro non tiven tempo de olla-lo xornal de mañá. Lugo era lonxe e había que deixar todo arranxado, mesmo o de ir á perruquería. Xa na cidade das murallas, visitamos (o meu home e máis eu) a unha amiga. Alí botei mán dun xornal e vin o lema que correspondía ó meu orixinal. Aquel fora no medio doutros moitos, conseguira supera-la primeira "peneirada". A esperanza comezaba a agromar en min, ¿conseguiríao? Non, non podía ser, porque supoñía que me terían que avisar. Ó mellor como sabían que ía ir á cea... Non, ¡ca! Era un soño demasiado grato.

Xa na cea, ninguén do noso redor sabía que presentara algo. Podía comportarme con disimulada naturalidade para agocha-lo meu desacougo. No transcurso da cea as esperanzas minguaban a medida que se achegaba o momento. Seguramente ía sentir envexa de quen acadase o premio. ¡Que importaba que non mo deran! Un premio é só iso, un premio, e pouco máis di ca que gustou a un xurado pero..., a verdade..., é unha porta que se abre. Un premio crea unha espectación máis ampla de lectores, e eu quería ter a oportunidade de que me leran moitos nenos.

Falando de todo menos do que en realidade estaba a pensar, chegou o intre de nomea-los tres finalistas. -¿Para quen será este ano?- preguntoume o libreiro que se sentaba ó meu carón sen agardar resposta inmediata. -¡Bah! Iso seguramente estará amañado xa- contestei convencida. Nisto sona en terceiro lugar o título do meu lema; ollei ó meu home, e enfitámonos con ollos de xúbilo. Calamos. Automaticamente sentín necesidade de..., e tiven que ir correndo ó aseo, que coidei estaba no inferno, ó final dun corredor lateral. A partir de aquel intre non probei bocado. Como por arte de maxia, o meu estómago minguou, e síntoo ben pola empanada de zamburiñas.

A partir do intre en que oín "a obra gañadora é: Dúas bágoas por Máquina" xa perdín a noción da realidade. Comecei a mergullarme nun mundo de ensoño. Só lembro que, con voz apagadísima dixen: -Son eu, son eu-. Tiña que achegarme ata o estrado principal. A xente ollaba cara ós lados espectante. Estaba case tan lonxe coma o aseo. O meu home acompañoume ata a entrada do corredor que quedaba entre os comensais da primeira planta daquel enorme salón e... ¡sáfate Marín...! -Agora tes que ir ssoa- díxome, e nerviosa, excitada, asustada, sorprendida e inmensamente feliz atravesei o longo corredor.

Case non fun quen de artellar palabra cando me pediron que me dirixise ó público. Fotografías e entrevistas cubriron os momentos que seguiron. Creo que non respondín demasiado consciente do que dicía, só lembro o que lle contestei a un amigo do meu amigo Abelino Pousa. Quería escribir algo sobre min e preguntoume como me sentía. Contesteille: -Coma un acordeón-. Inflada pola ledicia e encollida pola responsabilidade que o premio conleva. ¿E se non gustaba o libro? Agora está na rúa e os lectores xulgarán.

Hoxe sinto un chisquiño de nostalxia daquela máxica noite en que non puiden durmir de alegría. Esta noite alguén vai sentir algo semellante. ¡Que envexa! A miña noraboa anticipada ó afortunado ou afortunada.

 
     

Anaco da obra  
     
 
(...)

Comeza o mes de abril. Todo volve adquirir unha relativa normalidade. A ferida de Xusta vai cicatrizando. Seu pai tentou recuperalo. Ten que o perdoar. Decátase de que esa actitude non leva a ningún sitio.

O seu corpo tamén empeza a cambiar. Non lle gustan os xerseis axustados. Deixan entrever uns incipientes senos. O pé médralle moi de présa. Hai tres meses gastaba o número trinta e catro e agora usa o trinta e seis. Moncho sempre se mete con ela.

-Debe estar collendo base, porque medrar non medra nada.

A Xusta amólanlle moito os comentarios do seu irmán, pero o certo é que o único que lle medra é o pé. Segue sendo tan baixa coma cando empezou o curso.

No colexio, dá xenio saír ós recreos. O tépedo sol agarima os rostros dos cativos que deciden divertírense no patio.

Cuns esforzos sobrehumanos Xusta trata de salva-lo curso. Arturo anímaa a seguir adiante. Ten moito interese en promocionar cos seus compañeiros para o ciclo superior, sobre todo con un, con Arturo. Ó faltarlle Máquina, aínda se aferra máis á amizade do amigo. O cadeliño convértese nun fermoso e inesquecible recordo. Arturo explícalle cousas de atrás, axúdalle a resolve-los problemas e ata se sacrifica a quedar na aula con ela durante o recreo, sen lle importar demasiado que todos lle canten: "o mozo e a moza, queren casar..."

Dona Mercedes colabora, preparándolle unhas actividades de recuperación que lle faciliten o progreso. Xusta comeza a vivir de novo.

Un espléndido día primaveral, despois do descanso da media mañá, os alumnos de quinto B entran na aula máis alporizados que de costume.

(...)

A sesión da tarde transcorre rápida.

Xusta camiña sen présas cara á cancela de saída. Os escesivos boureos dos rapaces fan que erga a mirada e preste atención ó seu redor.

-¡Aí ven! ¡Aí ven!

-¡Ostrás! ¡Como corre!

A uns trescentos metros, un can corría enlouquecido pola recta que dá á pista que leva ó colexio.

-¡Maqui! ¡Maqui!

Xusta ginda a chaqueta, a carteira, o caderno de debuxo... sen lle importar para nada o paradeiro dos seus útiles de traballo.

Tódolos compañeiros paran, ollando a reacción repentina de Xusta. Non acertan a entender ese cambio, esa alegría que, de súpeto, debuxa o seu rostro. Non o comprenden, porque hai moitos días que era outra, sempre triste, sen ninguén conseguir que saíse a xogar, que fose aberta coma antes, que disfrutase coas bromas que se montaban, polo baixo, no autobús.

-¡É o can de Xusta! ¡É o can de Xusta! -grita Arturo, case tan emocionado coma ela.

Arturo é dos poucos compañeiros que sabe o disgusto que o problema da desaparición de Máquina causou na súa amiga. É o único que a comprende coma se o problema lle fose propio.

Efectivamente, coma xurdido do mesmísimo ceo, Máquina chega ata Xusta. Todos ollan o acontecemento, uns con curiosidade, outros case emocionados e Arturo, Arturo cheo de verdadeira ledicia.

Xusta apreta con tantísima forza ó seu querido can, que non deixa que se mova para poder demostrar, así mesmo, a alegría do feliz encontro.

-¡Maqui! ¡Maqui! Viñeches. Pobriño, pobriño. Tes fame, ¿non si? Atopáchesme, meu tesouro. Fuches quen de dar comigo. Es moi listo, moi forte. Maqui, Maqui, ¡non morriches! Quérote. Quérote moitísimo.

(...)