Lúas de nácara  
     
 
Edicións Xerais, Vigo, 2003
Fóra de xogo - Nº68
ISBN: 84-8302-963-4
Nº de páxinas: 124
Formato: 13 x 21
1ª edición: Febreiro 2003
 
     

Sinopse  
     
 

O xardineiro Cosme traballa so as lúas de nácara, cando as sombras cobran luz e os amantes soñan con ser camelias. Henrique Bouzas, un emigrante retornado acode a unha cita nos xardíns do sur. Víctor múdase ao Residencial cero, unha urbanización de apartamentos sen fiestras nin portas que reúne soidades e constrúe un novo pensamento...

Lúas de nácara son cinco relatos unidos todos eles por estar feitos coa materia dos soños, do amor e da soidade.

 
     

Crítica da obra (A Nosa Terra. 10-16 de xullo de 2003)  
     
 

Falamos hoxe de seis historias para mozos e mozas, propicias pa ler nas vacacións. Cinco delas asinadas por Fina Casalderrei, autora de calidade recoñecida, dona dunha escrita que crea adición. (...)

As cinco de Fina Casalderrei perfectamente poderían figurar en calquera colección para adultos. En Lúas de nácara Casalderrei desenvolve ambientes de intriga e misterio nos cales teñen lugar procesos de descuberta (ou redescuberta) interior que teñen que ver coa capacidade para amar. Ambientes perforados por raiolas de selecto lirismo que aparecen e reaparecen para que non esquezamos que o camiño é saber (e poder) sentir. Velaí o motivo de que o número de personaxes destas historias sexa cativo. A soidade (inclusive nos grupos hai illas) enfronta a un consigo mesmo. Por iso é preciso que a protagonista, e narradora, deste primeiro relato fique soa; nun lugar estraño donde acontecen cousas pouco habituais. Será privilexiada depositaria dunha historia de amor e paixón que para os demais pasou desapercibida. Ela, embarazada contrasta ben co protagonista do relato que dá cabo ao volume, home que perde o corazón e que só o recupera nun acto de amor-caridade. Por iso Henrique Bouzas (protagonista de Cita nos xardíns do sur) ten unha estraña cita nunha idade estraña na que está só, sensación de soidade incrementada polo tempo de Nadal. Unha cita que ten que ver co destino, como unha ameaza ou unha certidume que nunca deixará de manifestarse. Velaí a razón pola que a protagonista de Refachos de néboa reatopará o amor perdido, reatoparao onde menos agarda, na viaxe (Camiño de Santiago). E velaí que a morte sorprenda ao protagonista de Residencial cero, cuarto relato, sen que se dea conta, mal soño do que se libera cando recupera a luz e a beleza, eses (tamén) símbolos. E resta aínda o quinto, do que xa antes comentamos algo, no que o protagonista está en perigo de ficas sen corazón, e será salvo pola mesma ameaza. Unha nena de pedir é quen o pon a proba e quen lle confirma a vitoria.

 
     

Entrevista Xerais (Vigo-Pontevedra, 8 de xuño de 2003)  
     
 

–¿Cales son as razóns que te levaron a reunir ese monllo de contos que publicas baixo o título de Lúas de nácara? ¿É a primeira vez que acometiches semellante proxecto?

–Mentiría se dixese que os relatos que compoñen o corpo deste libro foron creados coa intención de que convivisen xuntos. Cada un deles xurdiu dunha arroutada diferente, nalgún caso desas cóxegas que nos fai o mundo dos afectos na pel da alma ata conmovernos, noutros dunha labazada na conciencia por algunhas promesas incumpridas, por ter imaxinado outros posibles rumbos do mundo actual... Foi máis tarde, logo de naceren libres, cando me decatei de que respondían perfectamente a aquilo de “Deus deunos e eles xuntaron”, nunha sorte de rueiros anacarados debuxados pola propia lúa na hora do misterio. Esta foi a primeira vez que me decidín a publicar un libro de relatos, que non os primeiros relatos que escribo.

–¿Cal é, pois, o elemento que os unifica ou que actúa de xeito transversal en todos eles?

–A realidade e o máxico, o estado de vixilia e os soños, a vida e a morte, o cotián e o extraordinario, o amor e o desamor, as contradiccións, as utopías... eses ideais que imos deixando no camiño para que o feito de sabelos inacadables non nos manque; todo isto é materia común a todos os relatos. En cada un deles a noite e as sombras de prata que verniza a lúa actúan de bálsamo reparador que suaviza situacións e calma ou move conciencias abrindo as portas a camiños novos, virando a cor do que, en principio semella tráxico. Tal vez todos eles atravesan a razón para iren directos ós sentidos.

–O libro está sendo moi ben acollido pola crítica. Hai quen o encadra dentro do xénero do fantástico, que ti, ata agora, non frecuentaras moito¿Estás de acordo con esta caracterización?

–Si... aínda que con matices: eu non teño moi claro onde está a fronteira na que remata o real e comeza o fantástico. A fantasía que eu poida amosar nunha páxina sae do meu armario particular de memorias, no que colecciono momentos. Combínoos cos meus demos interiores e imaxino... Pero diría que todos eles teñen cando menos un pé na realidade, que existe unha ponte máis ou menos velada, un punto no que realidade e fantasía camiñan da man.

–Nos relatos, tamén, hai unha importante presencia da memoria e da ansia que supón calquera expresión artística. Os protagonistas son pintoras, escultores… ¿Cales eran as razóns para facelo así?

–Creo que hai unha sensibilidade parella, unha sorte de xene, de espacio común, que está na creatividade do pintor, do escultor, do deseñador... de toda aquela persoa que goza exercendo de inventor, descubridor... Poño por caso: cando lin aquelas cartas que Van Gogh lle enviaba ó seu irmán Theo, atopaba, reflectidos en ocasións, os meus propios desacougos; recoñecíame a min mesma en moitas daquelas declaracións, só tería que transvasalas da pintura á escritura. Mergullarme no fantástico para exercer de pintora, de escultor, de xardineiro..., quizais fose unha maneira inconsciente de agochar o pudor que suporía espir directamente o propio pensamento.

–¿A escritora ten que situarse sempre nese territorio dos soños do que falaba Álvaro Cunqueiro?

–Quizais... estou de acordo con don Álvaro Cunqueiro cando escribe: “Verdade ou mentira, aqués anos da vida ou da imaxinación, foron enchendo cos seus fíos o fuso do meu espírito, e agora podo tecer o pano distas historias, novelo a novelo”. Así o diría eu se soubese. É certo que cada un destes relatos beben dos meus soños, pero insisto en que soñar non é máis ca ir detrás de cada pensamento que pasa pola nosa mente. Dise que os soños son quen mellor nos coñecen porque navegan libres polas nosas emocións... Nese senso é posible que estes relatos digan moito máis de min mesma e artificio estea sobre todo en argallar uns vasos comunicantes que poñen o vivido e o soñado nun mesmo nivel. Se eu non fixese un anaco do Camiño de Santiago, se nalgunha ocasión os nenos non me parecesen o mesmísimo Lucifer; pero tamén, se non me conmovesen a cotío as voces da infancia, se non soubese dunha deliciosa historia de amor protagonizada por seres achegados... Se non me intrigasen as técnicas orientais do Feng-Shui para regular espacios... ben seguro que non nacería “Lúas de nácara”.

–No relato “Residencial cero”, na miña opinión, un dos máis conseguidos de todo o volume, partes do principio do Arata Isozaki, que cre que a arquitectura constrúe o pensamento, para esculcar os límites tan imprecisos entre a vida e a morte. Unha proposta verdadeiramente interesante da que me gustaría que falases.

–Se ben é certo que, a boa ou mala compaña modifica o ambiente físico, podendo facer que un lugar, unha cidade, un acto.. nos pareza delicioso ou todo o contrario; creo que o espacio físico inflúe en nós, que incluso pode ser tan sutil como para ir directo ó noso subconsciente, danándonos sen nos decatar se é negativo, ou elevando o noso ánimo no caso contrario. Hai lugares que nos invitan a soñar, a gozar, a respirar profundamente, a quedarnos, a compartilos cun ser querido, a facer o amor... e hai outros que provocan incomodidade, angustia, afogo, esterilidade creativa... ás veces dentro da propia casa. Hai espacios nos que, mesmo sen saber dar conta da razón científica, eu non sería quen de ser feliz malia aparentar comodidade e incluso ostentosidade... Estar vivo é algo moito más complexo que o simple feito de respirar. De ese tipo de sensacións fala ese relato.

–No primeiro relato, o que dá título ao libro, ofreces unha historia de amor entre maiores que na súa lectura na presentación de Pontevedra creou no público un silencio emocionante, arrolado pola copla e polo bolero, que levaba aos asistentes a beliscarnos a pel. ¿Non concibes a escrita sen esta dose de emoción imprescindible?

–Eu aí remítome sempre a aquela frase de Italo Calvino (Los libros de los otros de Tusquets) cando reflexiona sobre isto e fai referencia a que unha carga de inmediatez vital non se pode simular para escribir unha novela se de certo non se posúe ou se posuíu nalgún momento. As emocións non se transmiten, contáxianse. E eu sei dunha historia de amor próxima e fermosa como todas as historias de amor, que me emociona aínda agora. Posiblemente teña que ver o feito de que o mundo dos afectos éme imprescindible para me sentir viva.

–Adoitas, tamén, un rexistro intencionalmente lírico. Mesmo te atreves a escribir algún poema. ¿Semella que cada vez te sentes máis cómoda como escritora?

–Diría “máis desvergonzada” máis necesitada da palabra... Supoño que non son a única que xa hai ben anos lle apeteceu exercer de poeta e agocha os versos ante os descoñecidos, consciente de que antes de acender a luz é preciso ter a lámpada. E, de cando en vez, non me resisto a facer algunha chiscadela (quizais movida pola forza dos verdadeiros poetas). Cómoda non... Cada vez sinto un maior desacougo, un gran respecto pola palabra; algo imos aprendendo e son consciente do difícil que resulta escribir ben. Creo que corrixo máis... Curiosamente tamén me mete menos medo volver a ler algo meu despois de publicado.

–Lúas de nácara aparece na colección Fóra de Xogo, onde xa tes publicados outros tres títulos, formalmente dirixida a público xuvenil. ¿Cales cres que poden ser os lectores e lectoras do libro?

–Uf! Iso é sempre tan relativo... Se alguén se achega pretendendo buscar historias de adolescentes non as vai atopar; sen embargo coido que calquera “mozo adulto” que se acerque podería gozar destas lúas. O misterio, a intriga, o desacougo, o amor... están presentes. De feito algún destes relatos foi relatado a xentes de idades dispares (nenos e adultos) e fun testemuña de que os unía unha curiosidade común. Lelos pola súa conta esixe xa un chisco de nivel madurativo. Hai de certo uns matices líricos que un rapaz moi novo pode intuír nunha voz, nun aceno, nunha ollada... pero non na palabra escrita que esixe un diálogo de dous: ti e mailo libro. Con matices... si, creo que tamén o pode ler un público xuvenil, antes non.

–Despois de ter publicado máis de vinte libros ao longo dunha década, ¿cómo encaras o futuro do teu traballo literario?

–Comprobar que hai alguén que leu o que eu escribín é unhas das cousas máis fermosas e gratificantes que experimentei co meu traballo literario. Intúo que que a Literatura segue a gardar claves máxicas que me atrapan pero que aínda non descubrín de todo. Non sei que vai acontecer no futuro... Conformaríame con ser quen de ir descubrindo algúns deses segredos que me producen satisfaccións, desacougos... que me fan sentir viva. Gustaríame manterme no camiño de ida, aprender, experimentar... e conseguir seducir sempre a algún lector, algunha lectora. O que máis me angustia sobre o tema é a esterilidade creativa non buscada. De cando en vez aséxame involuntariamente e noto como se me faltase o aire.

 
     

Anaco da obra  
     
 

(...)

Afíxenme á presencia de Eva e a aquela maneira mística de facer o amor, sen borboriños, sen confidencias..., na que os detalles se resumían en intensas sensacións. Unha onda de desexo invadíame polas noites. Cada vez precisaba máis tempo para me recuperar; semellaba que os días me roesen anos.

Non sei xusto o tempo que pasou, só sei que fun acougando ata participar de maneira natural nos ritos da veciñanza. Á fin, a paisaxe, a casa, Eva, eu... tiñamos unha relación total naquela urbanización de exiliados que reúnen soidades, de forasteiros que comparten o seu fado e se fan compaña. Todos observados polo mesmo farol, a mesma ilícita montaña... nunha terra de recendo escondido, de flores non nacidas, de sementes que xogaban coa sombra alongada do ciprés.

Permanecín alí, na casa dos meus soños, convencido de ter atopado o elo que unía o meu presente co meu pasado. Un esgotamento pracenteiro continuaba impedíndome retomar o traballo; tan só agardaba a visita de Eva. Resultábame xa indiferente ese estado de amnesia no que se desenvolvían os nosos encontros. O meu corpo e o meu espírito fundíranse nun magma alimentado dun amor sutil e fragmentado do que non podía lembrar as miudezas. E eu, que de sempre sentira un terror irracional ante a morte, vivía nun continuo estado de semiinconsciencia, coma unha pantasma que se atordase nas horas de vixilia. Xa non me preocupaba que aquela casa non fose, precisamente, o símbolo do útero materno no que me sentir protexido. A miña saúde minguaba, pero facíao dunha maneira doce... Eva ía e viña coma unha sombra que seguise a miña propia sombra. O ceo adoitaba acompañala naquela viaxe, desprazándose nunha carruaxe de nubes grises, de chuvia e de lóstregos transidos.

Certa atardecida non apareceu, e eu notei como unha corda invisible me abafaba. Abatido, saín a fóra. O ciprés, as casas, o farol, a montaña, a lúa negra... incluso o río que serpeaba no xardín murcho de detrás da casa volvíanse antinaturais, como parte dunha fotografía retocada. Ninguén na rúa, tanta calma...

(...)